Spread the love

up basic education class 5 sanskrit¹

१. पाठ का लाइन-टू-लाइन हिन्दी अनुवाद

चन्द्रशेखर आजाद एक महान देशभक्त थे।

इनका जन्म मध्यप्रदेश के भाँवरा गाँव (वर्तमान में चन्द्रशेखर आजाद नगर) में हुआ था।

इनके पिता श्री सीताराम और माता श्रीमती जगरानी देवी थे।

आचार्य नरेन्द्रदेव ने काशी विद्यापीठ में उनके अध्ययन (पढ़ाई) की व्यवस्था की।

विद्यापीठ के छात्रों के साथ वे असहयोग आन्दोलन में शामिल हुए।

वे तिरंगा झण्डा लेकर ‘महात्मा गांधी की जय’ और ‘भारत माता की जय’ का उद्घोष करते हुए न्यायाधीश के सामने उपस्थित हुए।

न्यायाधीश ने उनसे पूछा— तुम्हारा नाम क्या है? उन्होंने उत्तर दिया— मेरा नाम ‘आजाद’ है।

क्रोधित होकर न्यायाधीश ने उन्हें पन्द्रह कोड़ों की सजा दी।

भारत माता की जय-जयकार करते हुए उन्होंने ब्रिटिश साम्राज्य के विनाश की दृढ़ प्रतिज्ञा की।

आजाद प्रयागराज के अल्फ्रेड पार्क नामक उद्यान में अंग्रेजी सैनिकों (पुलिस) द्वारा घेर लिए गए।

सैनिकों द्वारा गोलियों की वर्षा को देखकर उन्होंने भी गोलियाँ चलाना शुरू कर दिया।

जब उनके पास एक ही गोली बची, तब उन्होंने स्वयं को ही मार लिया।

इस प्रकार वे जीवनभर आजाद ही रहे। देश की स्वतंत्रता के लिए शहीद होकर भी वे अमर हो गए।

  • त्रिवर्णं ध्वजम्: तिरंगे ध्वज (झण्डे) को
  • घोषयन्: चिल्लाते हुए (घोषणा करते हुए)
  • पञ्चदशकशाघातदण्डम्: १५ कोड़े मारने का दण्ड
  • दत्तवान्: दिया
  • आंग्लरक्षिभिः: अंग्रेज सैनिकों के द्वारा
  • गुलिकावृष्टिम्: गोलियों की वर्षा को
  • आत्मानम्: स्वयं को
  • सम्मिलितः: भाग लिया (शामिल हुआ)

​(क) महान् राष्ट्रभक्त: क: आसीत् ? — चन्द्रशेखरआजाद:

(ख) स: कस्मिन् आन्दोलने सम्मिलित: अभवत् ? — असहयोगान्दोलने

(ग) आजादस्य मातु: नाम किम् आसीत् ? — श्रीमती जगरानीदेवी

(घ) स: कस्य विनाशाय दृढ़प्रतिज्ञाम् अकरोत् ? — ब्रिटिशसाम्राज्यस्य

(ङ) चन्द्रशेखरआजाद: उद्याने कै: परित: ? — आंग्लरक्षिभि:

​(क) चन्द्रशेखरस्य जन्म बिहार-प्रदेशे अभवत्। — (मध्य प्रदेश में हुआ था)

(ख) आजाद: ब्रिटिशसाम्राज्यस्य विनाशाय दृढ़प्रतिज्ञाम् अकरोत्। — आम्

(ग) आंग्ल-आरक्षक: चन्द्रशेखरं हतवान्। — (उन्होंने स्वयं को गोली मारी थी)

(घ) स: असहयोगान्दोलने सम्मिलित: अभवत्। — आम्

यथा— ग्राम: – ग्रामे | नगरम् – नगरे

  • ​विद्यालय: — विद्यालये
  • ​प्रदेश: — प्रदेशे
  • ​देश: — देशे
  • ​वृक्ष: — वृक्षे
  • ​कार्यालय: — कार्यालये
  • ​उद्यानम् — उद्याने
  • ​जीवनम् — जीवने
  • ​विद्यापीठम् — विद्यापीठे
  • ​गृहम् — गृहे
  • ​पुस्तकम् — पुस्तके

​(क) चन्द्रशेखरस्य जन्म मध्यप्रदेशस्य भाँवरा ग्रामे अभवत्।

(ख) आजादस्य पितु: नाम श्रीसीताराम: आसीत्।

(ग) विद्यापीठस्य छात्रै: सह असहयोगान्दोलने सम्मिलित: अभवत्।

(घ) देशस्य स्वतन्त्रतायै मृत: अपि स: अमर: अभवत्।

चंद्रशेखर आज़ाद – संस्कृत पाठ

चन्द्रशेखरआजाद: (संस्कृत पाठ)

चन्द्रशेखरआजाद: महान् राष्ट्रभक्त: आसीत्। अस्य जन्म मध्यप्रदेशस्य भाँवराग्रामे अभवत्। तस्य पिता श्रीसीताराम: माता च श्रीमती जगरानीदेवी आस्ताम्।

आचार्यनरेन्द्रदेव: काशीविद्यापीठे तस्य अध्ययनव्यवस्थां अकरोत्। विद्यापीठस्य छात्रै: सह असहयोगान्दोलने सम्मिलित: अभवत्। स: त्रिवर्णं ध्वजं नीत्वा ‘जयतु महात्मा गान्धी’ ‘जयतु भारतमाता’ इति घोषयन् न्यायाधीश्य सम्मुखे उपस्थित: अभवत्।

न्यायाधीश: तम् अपृच्छत् तव नाम किम्? स: उत्तरं दत्तवान्- मम नाम ‘आजाद:’ इति। क्रुद्ध: न्यायाधीश: तस्मै पञ्चदशपशाघातदण्डं दत्तवान्। भारतमातु: जयकारं कुर्वन् ब्रिटिशसाम्राज्यस्य विनाशाय दृढप्रतिज्ञाम् अकरोत्।

आजाद: प्रयागराजस्य अल्फ्रेडपार्कनाम्नि उद्याने आंग्लरक्षिभि: परित:। आरक्षकानां गुलिकावृष्टिं दृष्ट्वा स: अपि गुलिकाप्रहारम् आरभत। यदा तस्य पार्श्वे एका गुलिका अवशिष्टा तदा स: आत्मानम् एव हतवान्। एवं स: आजीवनम् आजाद: आसीत्।

हिंदी उच्चारण (Pronunciation Help):

1. चन्द्रशेखरआजाद: (चन्द्र-शेखर-आजाद-ह)

2. आसीत् (आ-सीत)

3. भाँवराग्रामे (भाँवरा-ग्रामे)

4. पञ्चदशपशाघातदण्डं (पंच-दश-कशा-घात-दण्डम)

5. गुलिकावृष्टिं (गुलिका-वृष्टिम)

Leave a Reply

व्हाट्सएप चैनल फॉलो करें